Fresh vs. Rotten: Rotten Tomatoes Puanları Gerçekten Ne Anlama Geliyor?

Rotten Tomatoes, sinema severlerin her yeni film çıkışı için ilk kontrol ettiği yer. Puanlar, ‘Fresh’ mi yoksa ‘Rotten’ mi? %87 mi, yoksa %43 mü? Bu sayılar gerçekten ne anlama geliyor? Birçok kişi bunları bir tür ‘film kalitesi ölçüsü’ gibi görüyor. Ama aslında bu puanlar, bir topluluk tarafından toplanan eleştirilerin bir özetinden ibarettir. Ve bu özet, her zaman doğru olmak zorunda değil.

‘Fresh’ ve ‘Rotten’ nedir?

Rotten Tomatoes, bir filmin ‘Fresh’ (Taze) ya da ‘Rotten’ (Çürük) olarak sınıflandırılmasını, eleştirmenlerin %60’tan fazlasının olumlu oy verip vermediğine göre belirler. Eğer eleştirmenlerin %60 veya daha fazlası filmi olumlu bulursa, film ‘Fresh’ olarak işaretlenir. %60’ın altında kalırsa, ‘Rotten’ olur. Bu, bir tür ikili sistem. Ya sevildi ya da sevilmadi. Gerçek hayatta, bir filmi sevmek veya sevmemek çok daha karmaşık. Ama Rotten Tomatoes, bu karmaşıklığı tek bir renge sığdırmayı seçti.

Bu sistemin en ilginç yanı, 100 eleştümenin 60’ı filmi beğendiğinde, 40’ı çok kötü bulsa bile, film hâlâ ‘Fresh’ kalır. Yani, filmde çok ciddi eleştiriler varsa bile, eğer çoğunluk olumluysa, o film ‘taze’ olarak görünür. Bu, bazı durumlarda yanıltıcı olabilir. Örneğin, bir filmde oynama, senaryo ve görüntüleme tamamen başarısız olabilir ama bir yıldızlı performans veya güçlü müzikle izleyicilerin %60’ı ‘harika’ diyor. O zaman, Rotten Tomatoes, filmi ‘Fresh’ olarak gösterir. Ama senaryo hâlâ kötü. Puan, filmi değil, eleştirmenlerin çoğunluğunun görüşünü gösterir.

Puan nasıl hesaplanır?

Rotten Tomatoes, sadece ‘olumlu’ veya ‘olumsuz’ demez. Her eleştürü, bir 10’luk puana dönüştürür. Sonra bu puanlar ortalamaya alınır ve ‘Tomatometer’ olarak adlandırılan bir ortalama puan çıkar. Bu ortalama, eleştirmenlerin ne kadar olumlu düşündüğünü gösterir. Örneğin, bir filmin Tomatometer’ı %72 ise, bu, eleştirmenlerin verdiği puanların ortalamasının 10 üzerinden 7.2 olduğu anlamına gelir.

Ama dikkat: Bu ortalama, izleyici puanıyla karıştırılmamalı. İzleyici puanı, ‘Audience Score’ olarak gösterilir. Bu, normal izleyicilerin verdiği puanlar. Eleştirmenlerin puanı ile izleyicilerin puanı arasında büyük farklar olabilir. Örneğin, 2023’te çıkan ‘The Marvels’ filminin eleştirmenlerden aldığı puan %74 iken, izleyici puanı %61 idi. Yani, eleştirmenler filmi daha olumlu buldu ama izleyiciler daha soğuk tepki verdi. Bu fark, hangi puanın daha güvenilir olduğunu sormaya zorlar.

Kimler bu eleştirileri yazıyor?

Rotten Tomatoes, yalnızca ‘onaylanmış’ eleştirmenlerin görüşlerini kullanır. Bu, sadece profesyonel gazeteciler, dergi yazarları, televizyon programcıları ve bazı sinema dergileriyle anlaşmış kişilerdir. Bu kişilerin çoğu, büyük medya kurumlarında çalışır: The New York Times, Variety, Rolling Stone, BBC, gibi. Ama bu, herkesi temsil etmez. Küçük bloglar, YouTube kanalları, sosyal medyadaki etkileyici eleştiriler, Rotten Tomatoes’a dahil değildir.

Bu, bir ciddi eksiklik. Çünkü günümüzde, birçok insanın sinema eleştirisi, YouTube’da 10 dakikalık bir video ya da Instagram’daki bir yorumla yapılır. Ama Rotten Tomatoes, bu sesleri duyurmaz. Bu yüzden, ‘Fresh’ olarak gösterilen bir film, gerçek izleyici kitlesinden çok, bir grup profesyonel eleştirmenin görüşüne dayanır. Bu, özellikle genç nesiller için yanıltıcı olabilir. Çünkü gençlerin beğendiği filmler, çoğu zaman eleştirmenlerin beğenmediği filmlerdir. Örneğin, 2024’teki ‘Sonic the Hedgehog 3’ filminin izleyici puanı %91 iken, eleştirmen puanı sadece %70 idi. Yani, izleyiciler filmi çok sevdi ama eleştirmenler daha soğuk tepki verdi.

Yüksek puanlar her zaman iyi mi?

Bazı filmler, Rotten Tomatoes’da %100’lük puan alır. Bu, ‘perfect score’ olarak anılır. Ama bu, filmin mükemmel olduğunu göstermez. Çünkü bu puanlar, çok az eleştirmen tarafından verilmiş olabilir. Örneğin, 2022’deki ‘The Banshees of Inisherin’ filminin Tomatometer’ı %97 idi ama sadece 52 eleştirmen oy vermişti. Bu, 52 kişinin hemen hemen hepsinin filmi beğendiği anlamına gelir. Ama 52 kişi, dünya çapında milyonlarca izleyiciye karşı çok az bir örnek.

Bazı filmler, 1000’den fazla eleştirmenin oyuyla %85 puan alır. Bu, çok daha güvenilirdir. Çünkü daha geniş bir örneklem. Ama hâlâ, bu puanlar, ‘kitleye’ değil, ‘eleştirmenlere’ aittir. Ve eleştirmenlerin beğenme tarzı, izleyicilerin beğenme tarzından farklıdır. Eleştirmenler, yapısal karmaşıklığı, senaryo derinliğini, sinematografik detayları ön planda tutar. İzleyiciler ise, heyecanı, karakterlere bağlanmayı ve eğlenceyi arar.

İzleyici puanı neden önemli?

‘Audience Score’ (İzleyici Puanı), Rotten Tomatoes’da her zaman ‘Fresh’ veya ‘Rotten’ gibi ikili bir durumla gösterilmez. Bunun yerine, 10 üzerinden bir ortalama verir. Bu, gerçek dünya izleyicilerinin ne düşündüğünü gösterir. Ve bu puan, çoğu zaman eleştirmen puanından daha gerçekçi olur.

Örneğin, 2021’deki ‘Dune’ filminin eleştirmen puanı %83, izleyici puanı ise %89 idi. Yani, hem eleştirmenler hem de izleyiciler filmi çok sevdi. Ama 2023’teki ‘The Flash’ filminin eleştirmen puanı %46 iken, izleyici puanı %73 idi. Bu, eleştirmenlerin filmi beğenmediği ama izleyicilerin sevdiği bir durum. Burada, izleyici puanı, filmi daha iyi anlamanızı sağlar.

Bazı durumlarda, izleyici puanı, eleştirmen puanından çok daha düşük olabilir. Örneğin, 2024’teki ‘Wicked’ filminin eleştirmen puanı %78 iken, izleyici puanı sadece %58 idi. Bu, filmi eleştirmenlerin beğendiğini ama izleyicilerin beğenmediğini gösterir. Neden? Belki de müzikal filmlerle ilgili beklentileri karşılayamadı. Belki de oyunun orijinali çok güçlüydü ve film ona yetişemedi. İzleyici puanı, bu tür nedenleri sorgulamanıza yarar.

Rotten Tomatoes’u nasıl kullanmalısınız?

Rotten Tomatoes, bir rehberdir ama bir karar verme aracı değildir. Aşağıdaki kuralları takip ederseniz, daha akıllıca kararlar alabilirsiniz:

• Her iki puanı da kontrol edin: Eleştirmen puanı ve izleyici puanı arasındaki fark, film hakkında çok şey söyler.
• Yorumları okuyun: Yüzde puanlar değil, yorumları okuyun. Bir eleştirmen ‘çok güzel bir yapı’ dediyse, başka biri ‘karakterlerin hiç bağlanamadığını’ söyleyebilir.
• Eleştirmen sayısına bakın: Sadece 10 eleştirmenin verdiği puan, 150 eleştirmenin verdiği puan kadar güvenilir değildir.
• İzleyici puanı, genel eğlence için daha iyi bir göstergedir: Eğer eğlence arıyorsanız, izleyici puanı daha güvenilirdir.
• Yeni bir film için bekleyin: İlk hafta puanları, genellikle ‘eleştirmenlerin ilk tepkileridir’. 2-3 hafta sonra, daha dengeli bir resim ortaya çıkar.

Kimin için ne anlama gelir?

Eğer bir filmi, ‘sanat eseri’ olarak değerlendirmek istiyorsanız, eleştirmen puanları daha faydalı olabilir. Ama eğer sadece ‘eğlence’ arıyorsanız, izleyici puanı çok daha anlamlıdır. Örneğin, ‘John Wick’ serisi, eleştirmenler tarafından genellikle ‘iyi ama basit’ olarak değerlendirilir. Ama izleyici puanları %85’in üzerindedir. Çünkü izleyiciler, kurgusal bir dünya, güçlü karakter ve yoğun eylem istiyor. Eleştirmenler, derinlik ve hikaye yapısı arıyor. Her iki yaklaşım da geçerli. Sadece hangisini aradığınızı bilmeniz gerekir.

Bazı filmler, hem eleştirmenler hem de izleyiciler tarafından sevilir. ‘Parasite’ (2019), hem %91 hem de %93 puan aldı. Bu, nadir bir durum. Bu tür filmler, hem akademik hem de popüler düzeyde başarı kazanır.

Yeni nesil, yeni ölçüler

2026 itibarıyla, Rotten Tomatoes, artık tek başına yeterli değil. İnsanlar artık YouTube, Letterboxd, IMDb, ve TikTok’ta film eleştirilerini takip ediyor. Letterboxd, izleyicilerin kendi notlarını yazdığı bir platform. Burada, bir film için 100.000’den fazla not yazılır. Bu, Rotten Tomatoes’ın 500-1000 eleştürüden daha geniş bir veri seti sağlar.

Ve TikTok’ta, kısa videolarla film eleştirileri yapılır. ‘Bu filmi izledim ve 3 dakikada ağladım’ gibi bir video, bir eleştirmenin 1500 kelime uzun bir yorumundan daha çok etki yaratabilir. Bu yeni kanallar, Rotten Tomatoes’ın tek başına yeterli olmadığını gösteriyor.

Özetle, Rotten Tomatoes bir araçtır. Bir rehberdir. Ama karar verme yetkinizi ona bırakmayın. Hangi puanı okuduğunuzdan çok, neden okuduğunuzu bilmek daha önemli. Film izlemek, bir karar vermek değil, bir deneyimdir. Ve bu deneyimi, başka insanların puanlarıyla değil, kendi beklentilerinizle ölçmelisiniz.